από την πολύ καλή σελίδα Κρητική δισκογραφία

Στην παρούσα δημοσίευση παρουσιάζεται σπάνια ηχογράφηση Ερωτόκριτου με τον Γεώργιο Εμμ. Βάρδα ή Καζάνη από τον Κρούστα Μεραμπέλλου. Πρόκειται για σημαντική αλλά μη δημοσιευμένη ηχογράφηση, ενδεχομένως εξαιτίας της μεγάλης απόκλισης* στην απόδοση των στίχων από τον Γεώργιο Βάρδα, ο οποίος τραγούδησε με δικό του τρόπο, σε ρυθμό 6/8, στίχους από την Ενότητα Α (Αρετούσα: 1609-1616), πάνω σε μία αρκετά ελεύθερη απόδοση του παραδοσιακού σητειακού σκοπού του Ερωτόκριτου.

Η ηχογράφηση αυτή πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της μεγάλης επιτόπιας καταγραφής που έκανε στην Κρήτη ο Ελβετός μουσικολόγος Samuel Baud-Bovy, μαζί με το επιτελείο του, την άνοιξη του 1954.

* Απόκλιση σε σχέση με τα αντίστοιχα χωρία των έντυπων εκδόσεων.
Αναφορά κειμένου: www.snhell.gr/anthology/writer.asp?id=20
Από την επεξεργασία του Γ.Π. Σαββίδη στην πρώτη έκδοση [1713] της Βενετίας (1998, Ερμής)

● Διάρκεια διασωσμένης ηχογράφησης: 1:08
● Επιτόπια καταγραφή στον Κρούστα Μεραμπέλλου, Απρίλιος 1954
● Ερευνητής/Μουσικολόγος: Samuel Baud-Bovy
● Φορέας που έχει στην κατοχή του την ηχογράφηση είναι το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών – Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο Μέλπως Μερλιέ (ΜΛΑ).

Το απόσπασμα που παρατίθεται, ακούστηκε για πρώτη φορά το 1985 στην τηλεοπτική εκπομπή της ΕΡΤ-2 «Μονόγραμμα – Επεισόδιο για τον Samuel Baud-Bovy», παραγωγής Γιώργου Σγουράκη. Σύμφωνα με τον Baud-Bovy, όπως ο ίδιος δήλωσε σε διάλεξη που έδωσε στο «Αμφιθέατρο Λάμπρου» της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών στις 15 Μαΐου 1984, με τίτλο «Αρχαία και Νέα Ελλάδα» (epub.lib.uoa.gr/index.php/epetirisphil/article/view/1202/1375) και όπως εξηγεί στο προαναφερθέν επεισόδιο της εκπομπής Μονόγραμμα, η ερμηνεία αυτή του Καζάνη φέρνει στο νου το ρυθμό (όχι τη μελωδία) με τον οποίο τραγουδιούνται τα τέσσερα πρώτα ημιστίχια από την επίκληση εις Μούσαν (παραδείγματα: www.youtube.com/watch?v=eD1aP4kNW7g και www.youtube.com/watch?v=HWsticAi51g) του Μεσομήδους, αρχαίου Έλληνα λυρικού ποιητή και μουσικού από την Κρήτη που έζησε τον 1ο με 2ο αιώνα μΧ. Αυτό το εύρημα του Baud-Bovy ενισχύει αρκετά την υπόθεσή του περί διατήρησης ορισμένων στοιχείων του αρχαίου κόσμου στην μοντέρνα Ελλάδα, κάτι που τεκμηριώνεται ικανοποιητικά και στο άρθρο του μουσικολόγου James Notopoulos με τίτλο «Homer, Hesiod and the Achaean heritage of oral poetry» (www.ascsa.edu.gr/uploads/media/hesperia/147293.pdf), δημοσιευμένο το 1952 στο The American Journal of Philology (τεύχος 73, νο 3).

Ο γερο-Καζάνης δεν θα μπορούσε να είναι ενήμερος για την επίκληση εις Μούσαν του Μεσομήδους, τραγούδι γνωστό μάλλον μόνο μεταξύ λόγιων. Είχε όμως την ανάγκη να μάθει να τραγουδάει Ερωτόκριτο, σαν ραψωδός της εποχής του, έχοντας ενστικτωδώς υιοθετήσει εκείνες τις ποιότητες και τις τεχνικές παραμέτρους που συνδέουν το παρόν με το παρελθόν, το μοντέρνο με το αρχαίο.

Η ηχογράφηση αυτή δεν συμπεριλαμβάνεται στην έκδοση ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ 1953-1954 (Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, 2006), αλλά υπάρχει φωτογραφία του Καζάνη – καθώς έχει συμπεριληφθεί μία άλλη ηχογράφησή του – στον Β΄ τόμο της έκδοσης, που όμως η λεζάντα τον αναφέρει ως Γιάννη Βάρδα ή Καζάνη. Ο Baud-Bovy όμως αναφέρεται στον συγκεκριμένο άνθρωπο ως Γεώργιο Βάρδα ή Καζάνη στη διάλεξή του με τίτλο «Αρχαία και Νέα Ελλάδα» (1984), αλλά και στην εκπομπή «Μονόγραμμα – Επεισόδιο για τον Samuel Baud-Bovy» (ΕΡΤ-2, 1985). Ο λυράρης Γιάννης Βάρδας (αδελφός του Γεωργίου Βάρδα ή Καζάνη και παππούς του γνωστού λυράρη και ποιητή Γιάννη Βάρδα ή Λυραρογιάννη από τον Κρούστα) ακούγεται στα cd’s της έκδοσης σε έναν πηδηχτό.

Έρευνα και επιμέλεια: Θεμιστοκλής Παντελόπουλος (2019-2022)

Ευχαριστώ τη Βούλα Νεονάκη για τις διευκρινιστικές πληροφορίες σχετικά με τον λυράρη Γιάννη Βάρδα.

Τελευταία ενημέρωση του άρθρου: 27/2/2022